Jakie witaminy przy marskości wątroby warto uwzględnić w diecie?

Marskość wątroby zwiększa ryzyko rozwoju niedoborów witamin i minerałów, dlatego odpowiednie dopasowanie witamin w diecie stanowi kluczowy element wspomagający leczenie tej choroby. Największe znaczenie mają witaminy z grupy B (ze szczególnym uwzględnieniem B1), witamina C oraz witaminy rozpuszczalne w tłuszczach: A, D, E i K. Dieta przy marskości wątroby wymaga także dostarczenia cynku, selenu i wapnia, by wspierać procesy naprawcze wątroby oraz utrzymać ogólny stan odżywienia organizmu.

Wpływ marskości wątroby na poziom witamin i minerałów

Marskość prowadzi do upośledzenia metabolizmu oraz magazynowania wielu składników odżywczych. Utrudnione wchłanianie i transport witamin, głównie tych rozpuszczalnych w tłuszczach (witamina A, D, E, K), wynika przede wszystkim z cholestazy, czyli ograniczonego przepływu żółci w organizmie. Wątroba odpowiada także za metabolizowanie oraz magazynowanie witaminy B12, A, D i żelaza, co czyni ją centralnym organem w regulowaniu poziomu tych witamin. W konsekwencji pojawia się większe ryzyko niedoborów, pogłębianych dodatkowo przez ograniczenia dietetyczne i częste niedożywienie u osób z marskością (występujące nawet u 65–90% chorych).

Niedobory witamin są nasilone szczególnie w aspekcie witamin z grupy B (głównie przy etiologii alkoholowej), witaminy C, cynku, selenu, wapnia oraz witamin A, D, E i K. Z tego powodu suplementacja tych składników jest nie tylko zalecana, lecz często niezbędna w codziennym postępowaniu dietetycznym.

Najważniejsze witaminy przy marskości wątroby

Konieczność suplementacji witamin dotyczy najczęściej poniższych grup:

• Witaminy z grupy B – niedobory są powszechne w marskości wątroby. Szczególnie istotną rolę pełni tiamina (B1), zwłaszcza u pacjentów z marskością alkoholową. Pozostałe witaminy z tej grupy także warunkują prawidłową pracę układu nerwowego, produkcję energii oraz procesy odnowy tkanek.
• Witamina C – wspiera procesy regeneracji oraz odporność, a jej niskie poziomy mogą prowadzić do spadku zdolności naprawczych organizmu przy toczących się procesach zapalnych.
• Witaminy A, D, E, K – ich niedobory są wynikiem upośledzonego wchłaniania tłuszczów. Witamina D reguluje metabolizm wapnia, witamina K wpływa na krzepnięcie krwi, a A i E pełnią istotną funkcję w ochronie komórek i procesach regeneracyjnych wątroby.

Odpowiednia podaż powyższych witamin przyczynia się do wspomagania terapii, zmniejszania ryzyka powikłań metabolicznych i poprawy ogólnego samopoczucia chorujących.

Dieta wątrobowa – zasady i źródła witamin

Dieta przy marskości wątroby powinna być łatwostrawna, bazować na ograniczeniu tłuszczów i zwiększonej podaży białka (1,2–1,5 g/kg masy ciała na dobę) – 60–70% powinno pochodzić ze źródeł roślinnych. Wysoka podaż energii (25–40 kcal/kg m.c./dobę), rozłożona na 4–6 posiłków dziennie, zapewnia równomierny dopływ składników odżywczych.

Istotnym elementem jest wysoka zawartość węglowodanów (45–65% energii), szczególnie pochodzących z produktów o niskim indeksie glikemicznym. Ostatni posiłek przed snem powinien być bogaty w węglowodany oraz BCAA (aminokwasy rozgałęzione), które wspierają nocną regenerację hepatocytów.

Podstawowe źródła witamin to pełnoziarniste produkty zbożowe, orzechy, nasiona, rośliny strączkowe, świeże warzywa i owoce, chude mięso, ryby oraz oleje roślinne. Dieta powinna być indywidualnie dostosowana do stanu chorego, z regularnym monitorowaniem poziomów witamin i mikroelementów.

Znaczenie niektórych składników: białko, BCAA, kwasy omega-3, antyoksydanty

Odpowiednia konstrukcja diety przy marskości wątroby nie ogranicza się wyłącznie do dostarczenia witamin. Kluczowe są:

• BCAA – ich suplementacja zalecana jest szczególnie w przypadku niewyrównanej marskości oraz niedoborów białka. Chronią hepatocyty przed dalszymi uszkodzeniami.
• Kwasy tłuszczowe omega-3 – dawka powyżej 0,83 g/dobę sprzyja redukcji stłuszczenia wątrobowego oraz łagodzi stany zapalne.
• Antyoksydanty pochodzące z warzyw i owoców – pomagają neutralizować stres oksydacyjny, spowalniając progresję choroby.

Białko roślinne jest bardziej zalecane względem zwierzęcego, ze względu na mniejsze obciążenie wątroby, a produkty roślinne dodatkowo dostarczają cennych składników mineralnych i witamin.

Indywidualizacja i monitorowanie suplementacji

Przy marskości wątroby niemożliwe jest jednoznaczne ustalenie uniwersalnych dawek witamin dla wszystkich osób. Kluczowe jest regularne monitorowanie poziomów poszczególnych witamin i dostosowywanie diety oraz suplementacji do aktualnych potrzeb organizmu. Decyzje o podawaniu konkretnych witamin zależą od stopnia niewydolności wątroby, obecności cholestazy, jakości diety i współistniejących niedoborów.

Zaleca się włączenie regularnych badań kontrolnych i ścisłą współpracę z lekarzem oraz dietetykiem, co pozwala zoptymalizować dietę wątrobową i skutecznie zapobiegać niedoborom. Wczesne wyłapanie objawów niedoboru pozwala wdrożyć skuteczne działania lecznicze i dietetyczne, dzięki czemu możliwe jest spowolnienie postępu choroby oraz poprawa codziennego funkcjonowania chorego.

Podsumowanie – jakie witaminy uwzględnić w diecie przy marskości?

Przy marskości wątroby szczególnego znaczenia nabierają: witaminy z grupy B (w tym B1), witamina C, witaminy A, D, E, K, a także cynk, selen i wapń. Odpowiednia podaż tych składników oraz białka, BCAA, omega-3 i antyoksydantów pomaga zminimalizować skutki niedoborów i wesprzeć procesy regeneracji wątroby. Kluczowe jest dostosowanie diety do aktualnych potrzeb chorego, regularna kontrola parametrów odżywienia oraz unikanie wszelkich niedoborów witamin i minerałów, które mogą pogłębiać powikłania marskości wątroby.