Co to jest zator żylno płucny i jakie objawy powinny zaniepokoić?

Zator żylno-płucny to poważny stan, który może prowadzić do nagłej śmierci. W artykule wyjaśniamy, czym jest zatorowość płucna, jakie objawy powinny niepokoić oraz jakie mechanizmy stoją za tym groźnym schorzeniem. Znajomość charakterystycznych sygnałów ostrzegawczych może uratować życie.

Co to jest zator żylno-płucny?

Zatorowość płucna to nagłe zamknięcie lub zwężenie tętnicy płucnej bądź jej odgałęzień przez materiał zatorowy, najczęściej skrzeplinę krwi. Zator pochodzi zwykle z żył głębokich kończyn dolnych lub miednicy. Powstaje, gdy skrzep krwi oderwie się od ściany żyły i przez układ żylny dostanie się do tętnicy płucnej, blokując przepływ krwi do płuc. Skutkiem tego jest niedotlenienie organizmu i przeciążenie prawej komory serca, co w krótkim czasie może prowadzić do poważnych powikłań[3][7][2][8].

Jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia, rozwijający się gwałtownie i nieprzewidywalnie. U części pacjentów przebiega jednak bez charakterystycznych objawów, co często utrudnia szybkie rozpoznanie[6][5][3]. Najczęstszą przyczyną jest zakrzepica żył głębokich kończyn dolnych, stanowiąca źródło skrzeplin przemieszczających się do tętnicy płucnej[7][8].

Najważniejsze objawy zatorowości płucnej

Najbardziej alarmujące sygnały wskazujące na zator żylno-płucny to:

• Duszność – pojawia się gwałtownie u około 80% chorych. Jest silna i nasila się nawet po niewielkim wysiłku[1][5][4].
• Ból w klatce piersiowej – zwykle ostry, kłujący, nasilający się podczas głębokiego wdechu, kaszlu lub ruchu[2][6].
• Kaszel – najczęściej suchy, u części chorych z domieszką krwi (krwioplucie)[1][4][8].
• Zasłabnięcie lub omdlenie – stanowiące efekt nagłego spadku objętości wyrzutowej serca, wynikający z blokady przepływu krwi[1][8].

W badaniach stwierdza się także tachykardię (przyspieszone bicie serca), przyspieszony oddech, hipotensję (spadek ciśnienia) oraz objawy świadczące o zakrzepicy żył głębokich – obrzęk czy ból kończyny[2][4][5]. Objawy bywają mylone z innymi schorzeniami, jak astma czy zawał serca, przez co konieczna jest szczególna czujność diagnostyczna[2][8].

Częstość występowania objawów zatoru żylno-płucnego

Oceniając objawy zatorowości płucnej, istotna jest częstotliwość ich występowania w populacji chorych:

• Duszność – ok. 80% przypadków[1][5]
• Ból w klatce piersiowej – 50% pacjentów[1]
• Kaszel – 20%[1]
• Zasłabnięcie lub omdlenie – 14%[1]
• Krwioplucie – 7%[1]

W połowie przypadków występuje równocześnie duszność, tachykardia, przyspieszony oddech oraz ból w klatce piersiowej[6]. Pozostałe objawy (np. obrzęk nogi, sinica, pocenie się, zawroty głowy) pojawiają się rzadziej i są mniej specyficzne.

Mechanizm powstawania i konsekwencje zatorowości płucnej

Proces chorobowy rozpoczyna się od utworzenia skrzepliny w żyłach głębokich nóg lub miednicy wskutek nadmiernego krzepnięcia krwi. Oderwany fragment skrzepu przedostaje się przez układ żylny do prawego serca, a następnie do tętnicy płucnej, gdzie powoduje blokadę krążenia płucnego[8][9]. Blokada ta skutkuje upośledzeniem wymiany gazowej i niedotlenieniem, rozwijającym się przeciążeniem prawej komory oraz niedokrwieniem lub uszkodzeniem płuca[2][7]. W przypadku całkowitej niedrożności dużych naczyń może dojść do nagłego zatrzymania krążenia oraz śmierci chorego[2].

Ciężkość objawów związana jest głównie z wielkością i lokalizacją zatoru w tętnicy płucnej, stopniem niedrożności oraz ogólną kondycją zdrowotną pacjenta[7][6][7]. Im większy zator, tym wcześniejsze i poważniejsze dolegliwości oraz wyższe ryzyko zgonu.

Zmienne i nieswoiste objawy – wyzwania diagnostyczne

Objawy zatoru płucnego wykazują dużą zmienność i często są niespecyficzne – mogą przypominać inne choroby, np. astmę oskrzelową czy zawał serca[2][8]. U niektórych pacjentów manifestują się tylko łagodną dusznością czy kaszlem, u innych dochodzi do nagłych zasłabnięć, gorączki lub krwioplucia. Na początku choroby przeważają duszność, ból w klatce piersiowej oraz kaszel, natomiast w bardziej zaawansowanych przypadkach pojawiają się poważniejsze zaburzenia – utrata przytomności, zmiany osłuchowe nad płucami, objawy niewydolności serca[3].

Taka rozbieżność w prezentacji klinicznej sprawia, że zator żylno-płucny bywa trudny do rozpoznania. Kluczowa jest umiejętność szybkiej oceny alarmujących objawów i natychmiastowe wezwanie pomocy lekarskiej w przypadku ich wystąpienia.

Kiedy należy niezwłocznie reagować?

Natychmiastowej interwencji medycznej wymagają: nagła duszność, silny ból w klatce piersiowej, utrata przytomności, krwioplucie lub objawy sugerujące nagłe zaburzenie sercowo-oddechowe. To typowe sygnały ostrzegające o możliwości zatoru żylno-płucnego, których nie wolno bagatelizować[1][2][8]. Do lekarza należy także zgłosić się przy narastającym kaszlu, tachykardii, spadku ciśnienia czy nagłym obrzęku jednej z kończyn dolnych, zwłaszcza gdy istnieją czynniki ryzyka zakrzepicy żył głębokich.

Szybkie rozpoznanie oraz właściwe leczenie zatorowości płucnej decyduje o życiu i zdrowiu pacjenta.

Podsumowanie

Zatorowość płucna jest ostrym, bezpośrednio zagrażającym życiu stanem spowodowanym nagłym zablokowaniem tętnicy płucnej przez skrzeplinę. Duszność, ból w klatce piersiowej, kaszel (nierzadko z krwią), omdlenie to najważniejsze symptomy, które powinny skłonić do natychmiastowej konsultacji lekarskiej. Ze względu na zmienność i niespecyficzność objawów nie należy lekceważyć żadnych ogromnych dolegliwości ze strony układu oddechowego i krążenia. Zrozumienie zagrożenia może realnie zwiększyć szanse przeżycia i uniknięcia groźnych powikłań.

Źródła:

1. https://www.mp.pl/pacjent/zakrzepica/wszystkoozakrzepicy/zatorowoscplucna/104653,zatorowosc-plucna
2. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/objawy-zatoru-plucnego-pierwsze-oznaki-przyczyny-i-rokowania/
3. https://www.luxmed.pl/dla-pacjenta/artykuly-i-poradniki/co-to-jest-zatorowosc-plucna-objawy-przyczyny-i-leczenie-zatorowosci-plucnej
4. https://www.apo-discounter.pl/blog/zdrowie/jakie-sa-objawy-zatoru-pluc-oraz-jak-sie-go-leczy-kto-jest-narazony-na-wystapienie-i-jakie-sa-rokowania/
5. https://www.doz.pl/czytelnia/a13374-Zator_plucny__objawy_przyczyny_rokowania_i_zapobieganie
6. https://www.aptekaolmed.pl/blog/artykul/zatorowosc-plucna-przyczyny-objawy-i-leczenie-jakie-sa-czynniki-ryzyka-zatoru-plucnego-czym-zator-rozni-sie-od-zakrzepicy,792.html
7. https://diag.pl/pacjent/artykuly/zatorowosc-plucna-objawy-leczenie-rokowania/
8. https://dimedic.eu/pl/wiedza/zatorowosc-plucna
9. https://klinikaflebologii.pl/choroby/zakrzepica-zylna/choroba-zakrzepowo-zatorowa/